უნაყოფობის მიზეზები და როდის არის საჭირო შეფასება

რა არის უნაყოფობა?

უნაყოფობა ნიშნავს მდგომარეობას, როდესაც წყვილს დაუცველი, რეგულარული სქესობრივი კავშირის მიუხედავად ორსულობა არ დგება. ეს არ ნიშნავს, რომ ორსულობა შეუძლებელია, მაგრამ მიუთითებს, რომ საჭიროა მიზეზების გამოკვლევა და მიზნობრივი შეფასება.

უნაყოფობა შეიძლება დაკავშირებული იყოს ქალის ორგანიზმში, მამაკაცის ორგანიზმში ან ორივე პარტნიორში არსებულ ფაქტორებთან. ამიტომ პრობლემის შეფასება მხოლოდ ერთ მხარეს არ უნდა ეფუძნებოდეს.

უნაყოფობის ხშირი მიზეზები ქალებში

ქალებში ორსულობის მიღწევას შეიძლება ხელს უშლიდეს სხვადასხვა მდგომარეობა, მათ შორის:

• ოვულაციის დარღვევა — როდესაც კვერცხუჯრედი რეგულარულად არ გამოიყოფა. ამის მიზეზი შეიძლება იყოს ჰორმონული დისბალანსი, პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომი ან სხეულის წონის მნიშვნელოვანი ცვლილება.
• საკვერცხეების რეზერვის შემცირება — ასაკთან ერთად კვერცხუჯრედების რაოდენობა და ხარისხი მცირდება.
• საშვილოსნოს მილების დახშობა ან დაზიანება — ხშირად უკავშირდება გადატანილ მენჯის ანთებას, ოპერაციებს ან ენდომეტრიოზს.
• ენდომეტრიოზი — მდგომარეობა, როცა საშვილოსნოს გარსის მსგავსი ქსოვილი გვხვდება მის გარეთ და შეიძლება ხელი შეუშალოს ჩასახვას.
• საშვილოსნოს ფაქტორები — პოლიპები, მიომა, საშვილოსნოს ფორმის ან ღრუს ცვლილებები.
• ჰორმონული და ზოგადი ჯანმრთელობის პრობლემები — მაგალითად, ფარისებრი ჯირკვლის დარღვევები, მაღალი პროლაქტინი, შაქრიანი დიაბეტი ან ქრონიკული დაავადებები.

უნაყოფობის ხშირი მიზეზები მამაკაცებში

მამაკაცის ფაქტორი უნაყოფობის გავრცელებული მიზეზია და ხშირად მოითხოვს სპერმის ანალიზს და ზოგად შეფასებას. გავრცელებული მიზეზებია:

• სპერმის რაოდენობის, მოძრაობის ან ფორმის დარღვევა — სპერმატოზოიდების დაბალი რაოდენობა ან ცუდი მობილობა ამცირებს განაყოფიერების შანსს.
• ვარიკოცელე — სათესლე ვენების გაფართოება, რომელმაც შეიძლება იმოქმედოს სპერმის ხარისხზე.
• ჰორმონული დარღვევები — ტესტოსტერონის, LH-ის, FSH-ის ან სხვა ჰორმონების ცვლილებები.
• ინფექციები და ანთება — რეპროდუქციული სისტემის ზოგიერთი ინფექცია შეიძლება გავლენას ახდენდეს სპერმის წარმოებაზე ან გამტარობაზე.
• გენეტიკური ფაქტორები — გარკვეულ შემთხვევებში უნაყოფობას იწვევს თანდაყოლილი ან ქრომოსომული ცვლილებები.
• გარემო და ცხოვრების წესი — მოწევა, ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება, ნარკოტიკული ნივთიერებები, სიმსუქნე, ძლიერი სტრესი და მაღალი ტემპერატურის ხშირი ზემოქმედება.

როდის არის საჭირო რეპროდუქციული შეფასება?

რეპროდუქციული შეფასება მიზანშეწონილია, თუ:

• ქალსა და მამაკაცს შორის დაუცველი სქესობრივი კავშირის 12 თვეში ორსულობა არ დგება;
• ქალი 35 წლის ან უფროსია და ორსულობა 6 თვეში არ დგება;
• მენსტრუაცია ძალიან არარეგულარულია ან საერთოდ არ არის;
• არსებობს მენჯის ტკივილი, მტკივნეული მენსტრუაცია ან ენდომეტრიოზზე ეჭვი;
• გადატანილია სათესლე ჯირკვლის პრობლემა, ვარიკოცელე, სასქესო ინფექცია ან ოპერაცია;
• აღინიშნება განმეორებითი მუცლის მოშლა;
• არსებობს ცნობილ მემკვიდრეობით დაავადებაზე ან ჰორმონულ დარღვევაზე ეჭვი.

ზოგჯერ შეფასება საჭიროა უფრო ადრე, მაგალითად, თუ ერთი პარტნიორი უკვე მკურნალობდა რეპროდუქციულ პრობლემაზე ან თუ არსებობს დაავადება, რომელმაც შეიძლება უშუალოდ იმოქმედოს ნაყოფიერებაზე.

როგორ ტარდება შეფასება?

საწყისი შეფასება ჩვეულებრივ იწყება ორივე პარტნიორის სამედიცინო ისტორიის შეკრებით და ფიზიკური გასინჯვით. ექიმმა შეიძლება გკითხოთ ციკლის სიხშირეზე, სქესობრივი ცხოვრების შესახებ, გადატანილ დაავადებებსა და ოპერაციებზე, მედიკამენტებზე და ცხოვრების წესზე.

შემდეგ შესაძლოა დაინიშნოს:

• ქალისთვის — ოვულაციის შეფასება, ჰორმონული ანალიზები, ულტრაბგერითი კვლევა და საჭიროების შემთხვევაში მილების გამტარობის ტესტი;
• მამაკაცისთვის — სპერმის ანალიზი, ჰორმონული კვლევები და, საჭიროების შემთხვევაში, უროლოგის შეფასება;
• ორივე პარტნიორისთვის — დამატებითი კვლევები ინდივიდუალური მდგომარეობის მიხედვით.

რისი შეცვლა შეიძლება თავად პაციენტმა?

ზოგიერთი ფაქტორი გავლენას ახდენს ნაყოფიერებაზე და მის გაუმჯობესებას შეუძლია ხელი შეუწყოს ზოგად ჯანმრთელობას:

• ჯანსაღი სხეულის წონის შენარჩუნება;
• მოწევის შეწყვეტა;
• ალკოჰოლის შეზღუდვა;
• რეგულარული ფიზიკური აქტივობა;
• ძილისა და სტრესის მართვა;
• ქრონიკული დაავადებების კონტროლი ექიმის რეკომენდაციით.

თუმცა ცხოვრების წესის შეცვლა ყოველთვის არ არის საკმარისი. თუ ორსულობა არ დგება, მნიშვნელოვანია დროული სამედიცინო შეფასება, რადგან ზოგიერთ მიზეზს სპეციფიკური მკურნალობა სჭირდება.

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს დაუყოვნებლივ?

დაგვიანების გარეშე მიმართეთ სპეციალისტს, თუ გაქვთ ძლიერი მენჯის ტკივილი, არარეგულარული სისხლდენა, მენსტრუაციის სრული არარსებობა, სათესლე ჯირკვლის ტკივილი ან შეშუპება, ან გადატანილი ინფექციის შემდეგ ნაყოფიერებაზე ეჭვი.

შეჯამება

უნაყოფობის მიზეზები მრავალფეროვანია და შეიძლება შეეხოს როგორც ქალს, ისე მამაკაცს. თუ ორსულობა დაგეგმილი დროის ფარგლებში არ დგება, მნიშვნელოვანია ორივე პარტნიორის შეფასება, რადგან სწორი დიაგნოზი მკურნალობის არჩევის საფუძველია.

FAQ

უნაყოფობა ყოველთვის ქალის პრობლემაა?

არა. უნაყოფობა შეიძლება გამოწვეული იყოს ქალის ფაქტორებით, მამაკაცის ფაქტორებით ან ორივეს კომბინაციით, ამიტომ ორივე პარტნიორის შეფასება მნიშვნელოვანია.

რამდენ ხანს უნდა ვცადო ორსულობა ექიმთან მისვლამდე?

ზოგადად, თუ ორსულობა 12 თვეში არ დგება, საჭიროა შეფასება. თუ ქალი 35 წლის ან უფროსია, რეკომენდებულია 6 თვის შემდეგ მიმართვა.

სპერმის ანალიზი საკმარისია მამაკაცის შესაფასებლად?

სპერმის ანალიზი მნიშვნელოვანი საწყისი კვლევაა, მაგრამ ზოგჯერ საჭიროა დამატებითი ჰორმონული ან უროლოგიური შეფასებაც.

არარეგულარული მენსტრუაცია უნაყოფობას ნიშნავს?

არარეგულარული მენსტრუაცია ყოველთვის უნაყოფობას არ ნიშნავს, მაგრამ შეიძლება მიუთითებდეს ოვულაციის დარღვევაზე და საჭიროებს შეფასებას.

ცხოვრების წესის შეცვლით შეიძლება ნაყოფიერება გაუმჯობესდეს?

ზოგიერთ შემთხვევაში კი, მაგალითად, მოწევის შეწყვეტა, წონის მართვა და ქრონიკული დაავადებების კონტროლი სასარგებლოა, თუმცა ყოველთვის არაა საკმარისი.